Aðventukransinn

Eitt kerti fyrsta sunnudaginn, tvö þann næsta og loks fjögur þegar jólin nálgast. Aðventukransinn er kunnuglegur hluti af jólaundirbúningi margra fjölskyldna. Ljósunum fjölgar með hverri vikunni og þau gera biðina eftir jólunum sýnilega. En þessi hefð er yngri en margir halda – og fyrsti kransinn var með töluvert fleiri en fjögur kerti.

Ljós sem hjálpuðu börnum að telja dagana

Upphaf aðventukransins er yfirleitt rakið til þýska guðfræðingsins Johann Hinrich Wichern. Hann stofnaði Rauhe Haus í Hamborg, heimili fyrir börn sem bjuggu við erfiðar aðstæður. Árið 1839 kom hann þar upp stórum ljósahring til að gera börnunum biðina eftir jólunum áþreifanlega. Á honum voru stór hvít kerti fyrir sunnudagana og minni rauð kerti fyrir hina dagana. Kveikt var á einu kerti til viðbótar á hverjum degi fram að aðfangadegi.

Þessi fyrsti aðventukrans gegndi því að nokkru sama hlutverki og jóladagatöl gera núna: börnin gátu fylgst með tímanum sem leið og séð hvað var langt til jóla. Smám saman þróaðist siðurinn og kransar með fjórum sunnudagskertum náðu útbreiðslu. Þeir tóku minna pláss og hentuðu betur inni á heimilum en stóri ljósahringurinn.

Siðurinn barst frá Þýskalandi til Danmerkur og þaðan til Íslands. Hér sáust aðventukransar meðal annars í búðargluggum áður en þeir urðu algengir á heimilum. Það var einkum á árunum 1960–1970 sem þeir náðu fótfestu í íslensku heimilishaldi. Þótt kransinn virðist nú sjálfsagður hluti aðventunnar er hefðin því tiltölulega ung hér á landi.

Hvað táknar kransinn?

Hefðbundinn aðventukrans er hringur úr sígrænum greinum með fjórum kertum. Í kristinni túlkun táknar hringurinn eilífðina, enda hefur hann hvorki upphaf né endi. Sígrænu greinarnar tákna lífið í Kristi. Kertin tengjast sunnudögunum fjórum fyrir jól. Fyrsta sunnudaginn er kveikt á einu kerti. Næsta sunnudag er aftur kveikt á því fyrsta og öðru bætt við. Þannig heldur það áfram þar til öll fjögur loga. Aðventan hefst ekki alltaf sama mánaðardag. Fyrsti sunnudagur hennar getur verið frá 27. nóvember til 3. desember. Fjórði sunnudagurinn getur jafnvel fallið á aðfangadag.

Í dag eru aðventukransar fjölbreyttir. Sumir eru úr greni og skreyttir könglum eða borðum, aðrir úr málmi eða keramik. Fjögur kerti í röð geta líka gegnt sama hlutverki og hefðbundinn krans. Á sumum heimilum fylgir söngur kertaljósunum, á öðrum róleg stund eða sunnudagskaffi. Þannig getur einföld hugmynd frá barnaheimili í Hamborg enn skapað sameiginlega stund í aðdraganda jólanna.