Litlu jólin

Síðasti skóladagurinn fyrir jólafrí er oft öðruvísi en aðrir dagar. Kennslubækur víkja fyrir jólasögum, söng og samveru. Kannski er gengið í kringum jólatré, boðið upp á smákökur og kennarinn les sögu á meðan eftirvæntingin leynir sér ekki. Þetta eru litlu jólin: tækifæri til að fagna með skólafélögum og kennurum áður en hver heldur heim til sín og jólahátíðin sjálf gengur í garð.

Litlu jólin eiga sér ekki eina ákveðna dagsetningu. Þau eru oft haldin síðasta skóladaginn fyrir jólafrí, en hver skóli hefur sitt fyrirkomulag. Sums staðar safnast allur skólinn saman í sal, annars staðar heldur hver bekkur sína stund. Jólasveinar geta komið í heimsókn, nemendur flutt atriði eða hópurinn sest saman með spil, sögur og góðgæti. Heitið er einnig notað um jólafögnuði í leikskólum og öðrum hópum. Sameiginlega hugmyndin er að eiga hátíðlega stund áður en fólk fer í frí.

Frá Noregi til Akureyrar

Upphaf litlu jólanna í íslensku skólastarfi er gjarnan rakið til Halldóru Bjarnadóttur, sem var skólastjóri Barnaskóla Akureyrar frá 1908 til 1918. Halldóra hafði menntað sig og starfað sem kennari í Noregi. Þar kynntist hún sambærilegum sið og innleiddi hann í skólanum á Akureyri um 1910. Börnin fengu þannig tækifæri til að fagna jólunum saman áður en þau héldu heim í jólafrí.

Lýsingar á litlu jólunum í Barnaskóla Akureyrar frá því um 1930 segja frá jólakortum sem börnin skrifuðu og settu í póstkassa í kennslustofunum. Jólaguðspjallið og jólasaga voru lesin og börnin sungu saman. Þau gengu síðan í kringum skólaborð sem höfðu verið skreytt með kertum. Það var því ekki alltaf jólatré á miðju gólfi. Skólaborðin gátu gegnt sama hlutverki og ljósin og söngurinn sett hátíðarblæ á kunnuglegt umhverfi. Heitið litlu jólin hefur einnig verið notað um jólafögnuði annars staðar á Norðurlöndum, þótt tímasetningar og venjur hafi verið ólíkar. Hugmyndin um að taka forskot á hátíðina með skólafélögum eða öðrum hópi er því ekki séríslensk.

Hátíð sem hópurinn á saman

Litlu jólin eiga nú meira en aldarlanga sögu í íslenskum skólum. Dagskráin hefur tekið breytingum og hver skóli og bekkur getur mótað sínar venjur. Fyrir börnin getur það eitt að skóladagurinn taki á sig annað form skapað eftirvæntingu. Borðin eru færð til, skrautið sem bekkurinn hefur búið til er komið upp og fullorðna fólkið tekur þátt í hátíðarhöldunum. Fólkið og staðurinn eru þau sömu, en dagurinn hefur annan blæ. Minningin þarf ekki að snúast um stórbrotna dagskrá. Síðar rifjast kannski upp lag sem allir sungu, kort frá góðum vini eða saga sem kennarinn las á hverju ári.

Börn halda ekki öll jól með sama hætti og sumar fjölskyldur halda þau ekki. Því skiptir máli að stundin sé skipulögð þannig að öllum gefist færi á að taka þátt og njóta sín. Vinátta, leikur og samvera geta verið sameiginlegur grunnur, án þess að börn þurfi að koma með gjafir, sérstakan fatnað eða dýrt góðgæti. Þótt þau heiti litlu jólin geta þau skipað stóran sess í minningunni. Þau marka lok annarinnar með stund sem skólafélagarnir eiga saman, áður en jólafríið tekur við.