Voru jólin betri í gamla daga?

Það var alltaf snjór. Allir höfðu nægan tíma og smákökurnar kláruðust aldrei. Eða hvað? Þegar við rifjum upp jólin í gamla daga eru það gjarnan ákveðnar myndir sem koma fyrst: amma í eldhúsinu, skrautið sem hékk alltaf á sama stað eða eftirvæntingin þegar lokaðist loksins eldhúshurðin og enginn mátti kíkja. Við munum kannski síður eftir þreytunni hjá þeim sem undirbjuggu hátíðina, áhyggjunum af útgjöldunum eða því þegar einhver varð veikur.

Þess vegna er ekki einfalt að svara hvort jólin hafi verið betri áður. Fyrst þurfum við að spyrja: Hvaða jól erum við að bera saman? Fyrir einum eru gömlu jólin bernskujól fyrir tuttugu árum. Fyrir öðrum eru það jólin áður en sjónvarpið kom. Enn aðrir hugsa um torfbæi, kertaljós og heimagerðar gjafir. Þetta eru ólík tímabil og aðstæðurnar voru mismunandi milli heimila.

Það sem við söknum getur líka verið fólkið fremur en fyrirkomulagið. Gömul kökuuppskrift verður sérstök vegna þess hver bakaði eftir henni. Skrautið skiptir máli vegna þess hver tók það upp úr kassanum. Þegar einhver segir að jólin hafi verið betri áður gæti viðkomandi verið að segja að hann sakni þess að allir hafi enn verið saman.

Svo breytist hlutverk okkar. Barnið beið eftir jólunum á meðan einhver annar hugsaði um innkaup, mat og þrif. Fullorðna manneskjan ber kannski ábyrgð á öllu þessu sjálf. Það er skiljanlegt að biðin hafi verið léttari þegar stærsta verkefnið var að sofna kvöldið áður en næsti jólasveinn kæmi.

Það er þó hægt að sakna raunverulegra hluta úr eldra jólahaldi. Kannski var minna á dagskrá hjá fjölskyldunni. Kannski voru gjafir færri, heimsóknir lengri eða ákveðið kvöld alltaf tekið frá til að spila. Slíkar venjur má skoða og velja aftur. Við þurfum hins vegar ekki að taka erfiðleikana með. Kuldi, þröng húsakynni og skortur gerðu hátíðina ekki sjálfkrafa innihaldsríkari. Fólk gat skapað falleg jól við erfiðar aðstæður og jafnframt óskað sér betri aðbúnaðar.

Gagnlegri spurning gæti því verið: Hvað var það við gömlu jólin sem okkur þótti vænt um? Ef svarið er róleg stund með fjölskyldunni má taka frá kvöld. Ef það er heimagert skraut má setjast niður með pappír og skæri. Ef það er minning um einhvern sem er farinn má baka kökurnar hans eða segja frá honum við borðið. Við getum ekki endurskapað bernskuna nákvæmlega. En við getum tekið það sem okkur þótti dýrmætt og gefið því stað í jólunum núna. Þau þurfa ekki að vera alveg eins til að verða góð minning.